فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران

فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران

بررسی چرخش فکری روشنفکران ایرانی در ابتدای قرن بیستم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه علوم سیاسی، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران
2 دانشیارگروه معارف اسلامی دانشگاه علم و صنعت ایران
10.30510/pscci.2025.349488.1034
چکیده
روشنفکران ایرانی از اواخر قرن نوزدهم به عنوان رهبران فکری مدرن سازی سیاسی تلاش زیادی کردند تا جامعه ایران را از صورت بندی سنتی به صورت مدرن درآورند و به عنوان هیات های تولید فکر و نماد، نقشی تاریخی در پویش های سیاسی و اجتماعی از خود بجا گذاشتند. هدف پژوهش حاضر اینست که تلاشهای فکری و عملی روشنفکران ایرانی در ابتدای قرن بیستم و چرخش آنان را از دموکراسی خواهی به اقتدارگرایی مورد بحث قرار دهد. بنابراین پرسش بنیادی پژوهش اینست که چرا نخستین روشنفکران ایرانی در ابتدای قرن بیستم با چرخشی فکری از دموکراسی خواهی به مدرن سازی سیاسی روی آوردند؟ در پاسخ به پرسش اصلی، این فرضیه شکل می گیرد که روشنفکران ایرانی در دوره قاجار از جمله گروه های فعالی بودند که در ابتدا بر شکل گیری حکومت قانون و استقرار دیوانسالاری در جامعه ایران تاکید داشتند که پس از ناکامی در انقلاب مشروطه، از وجه دموکراسی خواهانه مدرن سازی دست کشیده و با چرخشی تاریخی به شکل گیری دولت مطلقه پهلوی اول روی آوردند تا مدرن سازی سیاسی بر پایه سکولاریسم و دیوانسالاری در ایران استقرار یابد. در این پژوهش در چارچوب روشی جامعه شناسی تاریخی، تلاش گردید که چرخش فکری روشنفکران ایرانی نسبت به مدرن سازی سیاسی در بازه زمانی اواخر قرن نوزدهم تا دوره رضا شاه به بحث گذاشته شود.
کلیدواژه‌ها

  • تاریخ دریافت 07 تیر 1401
  • تاریخ بازنگری 10 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 02 آبان 1403