فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران

فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران

سیاست گذاری تصدی مقام قضا از حیث مسئولیت پذیری و نظارت در نظام حقوقی ایران و امریکا: چالش‌ها و راهکارهایی برای تحقق دادرسی عادلانه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، واحد شیراز ،دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران
2 گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران
10.30510/pscci.2026.580015.1415
چکیده
این پژوهش به بررسی رابطه میان شیوه‌های تصدی مقام قضا، مسئولیت‌پذیری، نظارت و شایستگی حرفه‌ای قضات در نظام‌های قضایی ایران و آمریکا می‌پردازد. هدف اصلی، واکاوی تأثیر این متغیرها بر کیفیت تصمیم‌گیری‌های کیفری و تحقق اصل دادرسی عادلانه است. این مطالعه از روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و اسناد دو نظام حقوقی، به مقایسه سازوکارهای پاسخگویی (انتظامی در ایران در مقابل ترکیبی انتخابی/انتظامی در آمریکا) و معیارهای شایستگی (تأکید بر ابعاد اخلاقی-فقهی در ایران و سابقه عملی-حرفه‌ای در آمریکا) پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که در ایران، مسئولیت‌پذیری ماهیتاً درون‌سازمانی و ساختاری است که با امنیت شغلی بالا و نظارت فراقوه‌ای همراه است؛ این امر استقلال قضایی را تقویت کرده اما شفافیت عمومی و پاسخگویی مستقیم به جامعه را محدود می‌سازد. در مقابل، در امریکا، مسئولیت‌پذیری از طریق تنوع روش‌های تصدی (انتصاب مادام‌العمر در سطح فدرال و انتخابات یا شایسته‌سالاری در سطح ایالتی) تعریف می‌شود که اگرچه پاسخگویی عمومی را افزایش می‌دهد، اما خطر مداخلات سیاسی و پوپولیسم در تصمیم‌گیری‌های کیفری را به همراه دارد. در حوزه شایستگی، ایران بر «عدالت و تقوای ذاتی» و آمریکا بر «تجربه حرفه‌ای و تخصص فنی» تأکید دارد. در نتیجه هیچ‌یک از دو نظام به صورت مطلق برتر نیستند؛ ایران در ایجاد بستر اخلاقی و امنیت قضایی موفق عمل کرده اما در شفافیت و کارایی فنی با چالش روبروست، در حالی که آمریکا در تخصص فنی و پاسخگویی اجتماعی پیشرو است اما با بحران استقلال و فشار افکار عمومی دست‌وپنج نرم می‌کند.
کلیدواژه‌ها

  • تاریخ دریافت 09 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش 18 اردیبهشت 1402