فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران

فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران

نقش شبکه‌های اجتماعی در شکل‌دهی افکار عمومی سیاسی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه علوم سیاسی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
10.30510/pscci.2025.547161.1338
چکیده
در دهه اخیر، شبکه‌های اجتماعی به یکی از مهم‌ترین بسترهای ارتباطی و اطلاع‌رسانی در ایران تبدیل شده‌اند و نقشی بی‌سابقه در فرایند شکل‌دهی و تغییر افکار عمومی سیاسی ایفا می‌کنند. رشد سریع دسترسی به اینترنت، گسترش استفاده از تلفن‌های هوشمند و تنوع پلتفرم‌های پرکاربرد همچون اینستاگرام، تلگرام و پلتفرم‌های بومی، موجب شده است که جریان‌های خبری و گفتمان‌های سیاسی به سرعت شکل گیرند، گسترش یابند و بر نگرش‌ها و رفتارهای سیاسی شهروندان اثر بگذارند. سؤال اصلی مقاله این گونه مطرح شده است که شبکه‌های اجتماعی چگونه و با چه مکانیسم‌هایی بر شکل‌گیری و تحول افکار عمومی سیاسی در ایران اثر می‌گذارند؟ که این فرضیه مطرح شده است که به نظر می‌رسد که شبکه‌های اجتماعی از طریق کاهش انحصار رسانه‌ای، افزایش تعاملات سیاسی آنلاین، و توانایی بسیج افکار و گروه‌های اجتماعی، نقش فعالی در شکل‌دهی افکار عمومی سیاسی ایران دارند. این اثرگذاری می‌تواند هم در جهت تقویت مشارکت سیاسی و هم در ایجاد دوقطبی‌ها و اختلافات اجتماعی بروز پیدا کند. یافته‌های مقاله نشان می دهد که شبکه‌های اجتماعی در ایران عمدتاً سه کارکرد کلیدی دارند:1-دستور کاردهی 2-قالب‌بندی یا چارچوب‌سازی 3-بسیج سیاسی. یافته‌ها حاکی از آن است که محدودیت‌های قانونی و فیلترینگ، الگوهای استفاده کاربران را به سمت ابزارهای دور زدن فیلتر و کانال‌های غیررسمی سوق داده و این امر هم میزان اثرگذاری و هم شکل آن را تغییر داده است. با وجود این کنترل‌ها، اعتماد نسبی کاربران به محتوای تولیدشده توسط همتاهایشان، موجب شده تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر افکار عمومی پایدار باقی بماند.
کلیدواژه‌ها

  • تاریخ دریافت 23 شهریور 1404
  • تاریخ بازنگری 01 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش 05 مهر 1404