فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران

فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران

خنثی سازی حمایت های قانونی از امنیت فردی درنظام حقوق کیفری ایران: تحلیل بسترهای سیاسی؛ حقوقی،نهادی و گفتمانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرم شناسی، واحد تهران مرکزی ،دانشگاه آزاداسالمی، تهران،ایران
2 گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه شهید بهشتی، تهران،ایران
3 گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه شهید بهشتی،تهران ،ایران
10.30510/pscci.2026.479871.1083
چکیده
امنیت فردی به‌مثابه یکی از بنیادی‌ترین حقوق شهروندی و معیار سنجش مشروعیت قدرت عمومی، در نظام حقوقی ایران در سطح قانون اساسی و قوانین عادی به‌صراحت شناسایی شده است؛ بااین‌حال، تجربه اجرایی نشان می‌دهد که شناسایی هنجاری الزاماً به تحقق عملی حمایت منجر نشده و میان «قانونِ نوشته» و «حمایتِ مؤثر» شکافی پایدار شکل گرفته است. از این رو چالش اصلی نه کمبود قواعد حمایتی، بلکه سازوکارهایی است که به قدرت امکان می‌دهد بدون نقض صریح قانون، کارکرد حمایتی آن را از درون تهی کند و در همان لحظه‌ای که قانون برقرار است، توان حمایتی آن را از میان می برد. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی–انتقادی، این فرایند را در قالب «خنثی‌سازی نهادی حمایت‌های قانونی» توضیح می‌دهد و نشان می‌دهد چگونه بقای ظاهری قواعد حمایتی، تهی‌سازی اجرایی ضمانت‌اجراها، و بازتعریف معنایی رفتارهای ناقض امنیت فردی، شبکه‌ای از مصونیت ایجاد می‌کند که در آن امنیت فردی از «حق قابل مطالبه» به «امکانی وابسته به اراده قدرت» تبدیل می‌شود. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد خنثی‌سازی در چهار بستر سیاسی، حقوقی، نهادی و گفتمانی–فرهنگی عمل می‌کند و برهم‌کنش این بسترها، از یک‌سو امکان تحقق و استمرار نقض امنیت فردی را افزایش می‌دهد و از سوی دیگر امکان جرم‌انگاری، تعقیب، نظارت و حتی نام‌گذاری «جرم قدرت» را تضعیف می‌کند.
کلیدواژه‌ها

  • تاریخ دریافت 01 مهر 1402
  • تاریخ بازنگری 08 آبان 1402
  • تاریخ پذیرش 11 آذر 1402