فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران

فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران

تحلیل تطبیقی اندیشه سیاسی ملا محمد عمر و مولوی هبت‌الله آخوندزاده در پرتو مبانی فقه سیاسی اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری علوم سیاسی ،واحد کرج،دانشگاه آزاد اسلامی،کرج، ایران
2 استادیار علوم سیاسی،واحد کرج،دانشگاه آزاد اسلامی،کرج،ایران
3 استادیار علوم سیاسی، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران
10.30510/pscci.2026.568177.1393
چکیده
جنبش طالبان یکی از جریان‌های مهم اسلام سیاسی در دوران معاصر است که با هدف استقرار «امارت اسلامی» در افغانستان بر مبنای فقه حنفی و آموزه‌های دیوبندیه شکل گرفت. رهبران این جنبش در دو مقطع تاریخی، یعنی دوران ملا محمد عمر و دوران مولوی هبت‌الله آخوندزاده، رویکردهایی متفاوت در باب مشروعیت، حکومت و رابطه با امت اسلامی اتخاذ کرده‌اند. ملا عمر، بنیان‌گذار طالبان، با تکیه بر مشروعیت جهاد و بیعت علما خود را امیرالمؤمنین خواند و بر اقتدار دینی فردی و اجرای سخت‌گیرانه‌ی شریعت تأکید داشت. اما مولوی هبت‌الله آخوندزاده ضمن پایبندی به همان مبانی، تلاش دارد با ایجاد ساختارهای شورایی، تثبیت فقهی مشروعیت و تعامل محدود با جامعه جهانی، طالبان را از جنبشی صرفاً جهادی به حکومتی فقه‌محور و سیاسی تبدیل کند.
پژوهش حاضر با روش تحلیل توصیفی ـ تطبیقی و در چارچوب فقه سیاسی اسلامی، تلاش دارد تحول اندیشه سیاسی طالبان را در پرتو مفاهیم سنتی چون بیعت، امامت، شورا و جهاد بررسی کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که اندیشه طالبان از رهبری کاریزماتیک و ساده‌گرای ملا عمر به ساختار نهادی‌تر و مصلحت‌گراتر در دوره هبت‌الله تحول یافته است؛ هرچند در هر دو دوره، شریعت اسلامی همچنان مبنای نهایی مشروعیت و قدرت سیاسی باقی مانده است.
کلیدواژه‌ها

  • تاریخ دریافت 02 دی 1403
  • تاریخ بازنگری 12 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 01 دی 1403