کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ نقطه عطفی تعیین‌کننده در تاریخ سیاسی معاصر ایران بود که نه تنها دولت ملی دکتر مصدق را سرنگون کرد، بلکه یک گسست عمیق در پیوند میان نخبگان سیاسی و توده‌های مردم ایجاد نمود. این پژوهش به تحلیل وضعیت و عملکرد روشنفکران ملی‌گرا در دوره پس از کودتا، به ویژه جبهه ملی دوم و نهضت آزادی ایران، می‌پردازد و علل ناکامی آن‌ها در بسیج مجدد توده‌ها و احیای پایگاه اجتماعی گسترده خود را بررسی می‌کند.یافته‌ها نشان می‌دهد که این ناکامی ریشه در مجموعه‌ای از عوامل درهم‌تنیده داشت. نخست، فضای شدید سرکوب و کنترل امنیتی که توسط ساواک ایجاد شده بود، هرگونه فعالیت سیاسی آشکار را با خطر جدی مواجه می‌ساخت و به ایجاد جوّی از ترس و انفعال در جامعه دامن می‌زد. مهم‌تر از آن، پایبندی سرسختانه این گروه‌ها به استراتژی «مبارزه در چارچوب قانون اساسی» در برابر حکومتی که خود برآمده از نقض قانون بود، به بن‌بست سیاسی انجامید. این رویکرد محافظه‌کارانه و فاقد جذابیت برای نسل جوانی بود که شاهد ناکارآمدی مبارزات مسالمت‌آمیز بود. این خلاء استراتژیک و گفتمانی، زمینه را برای ظهور و رشد جریان‌های رقیب و رادیکال‌تر فراهم آورد؛ از یک سو، چپ نو با تئوریزه کردن مبارزه مسلحانه، و از سوی دیگر، اسلام سیاسی با ارائه ایدئولوژی مبارزه‌جویانه، توانستند نسل جوان و بخش‌های وسیعی از جامعه را به خود جلب کنند. در نهایت، انزوای سیاسی روشنفکران ملی‌گرا، اپوزیسیون لیبرال و میانه‌رو را به حاشیه راند و میدان سیاست ایران را به تقابل دو نیروی استبداد سلطنتی و رادیکالیسم انقلابی واگذار کرد.