فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران

فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران

تحلیل ساختاری و محتوایی اندرزنامه‌های عصر ساسانی و نقش آن در شکل‌گیری گفتمان اخلاقی - سیاسی دوره معاصر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه تاریخ، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
چکیده
سنت اندرزنامه‌نویسی به‌عنوان یکی از ارکان اصلی ادبیات تعلیمی ایران باستان، در دوره ساسانی به اوج شکوفایی رسید و تأثیرات عمیقی بر ادبیات اخلاقی و سیاسی دوره اسلامی تا عصر حاضر نهاد. این پژوهش به واکاوی بنیادهای تاریخی گفتمان اخلاقی - سیاسی معاصر ایران از منظر میراث ادبیات تعلیمی ساسانی می‌پردازد. هدف اصلی، تبیین چگونگی نفوذ و تداوم ساختارها و مضامین کلیدی اندرزنامه‌های آن دوره در ادبیات سیاسی و اجتماعی دوران کنونی است. تحقیق با تکیه بر روش تحلیل محتوا و با رویکردی تاریخی-اجتماعی، مؤلفه‌های اصلی (همچون مفاهیم «عدالت شاهانه»، «وظیفه متقابل حاکم و محکوم»، و «تنظیم امور خانوادگی-دولتی») را در منابع ساسانی مستند می‌سازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که این اندرزنامه‌ها صرفاً متون اخلاقی صرف نبوده‌اند، بلکه به عنوان سندهایی کارکردی در تعیین حدود و ثغور قدرت و تبیین مشروعیت سیاسی عمل کرده‌اند. تحلیل تطبیقی نشان می‌دهد که بسیاری از الگوهای رفتاری مورد انتظار از کنشگران سیاسی در دوران معاصر، ریشه در همین آموزه‌های ساسانی دارند؛ از جمله تأکید بر نظم مبتنی بر شریعت و انتظام اجتماعی تحت امر حاکم. در نهایت، مقاله استدلال می‌کند که درک عمیق این میراث ساسانی برای تحلیل پویایی‌های اخلاقی-اجتماعی و فهم ریشه‌های تاریخی برخی نظریه‌های حکمرانی در گفتمان سیاسی معاصر ایران ضروری است.
کلیدواژه‌ها

  • تاریخ دریافت 13 آذر 1403
  • تاریخ بازنگری 25 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش 23 مهر 1404