فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران

فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران

زمان و زمان اندیشی در اندیشه سیاسی و شعر شفیعی کدکنی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات غنایی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران
2 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران(نویسنده مسئول)
3 استادیار (بازنشسته) گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران
10.30510/pscci.2025.527511.1293
چکیده
زمان، مفهومی پیچیده و چندلایه در تجربه انسانی است که در ادبیات فارسی، بویژه در شعر، جایگاهی بنیادین دارد. در شعر شفیعی کدکنی، زمان نه‌تنها به‌مثابه عنصری زیباشناختی، بلکه به‌عنوان مفهومی انتقادی و اجتماعی بازنمایی می‌شود. زمان، یکی از بنیادی‌ترین مفاهیم در ساحت اندیشه و تجربه‌ی انسانی است که در متون ادبی به‌ویژه شعر، بازتابی چندلایه و گاه متناقض می‌یابد. در شعر فارسی معاصر، شفیعی کدکنی از معدود شاعرانی است که مفهوم زمان را نه‌تنها در قالبی زیباشناسانه، بلکه با نگاهی فلسفی، تاریخی و سیاسی بازآفرینی کرده است. مقاله حاضر می‌کوشد با رویکردی تحلیلی‌ـ‌تفسیری، به واکاوی مفهوم زمان و زمان‌اندیشی در شعر شفیعی کدکنی بپردازد؛ مفهومی که در لایه‌های گوناگون شعر او، از اندوه فردی تا حافظه‌ی جمعی و نقد اجتماعی، حضور مؤثر دارد. شاعری که با تلفیق تجربه زیسته، آگاهی تاریخی و نگرش فلسفی‌ـ‌سیاسی، زمان را به ابزاری برای بیان نقد اجتماعی و واکاوی تاریخ معاصر بدل می‌سازد. در آثار کدکنی، زمان از یک‌سو تجربه‌ای شخصی و شاعرانه است؛ گسست و پیوست خاطره، زخم‌های گذشته و چشم‌انداز آینده را شامل می‌شود.شفیعی با بهره‌گیری از میراث عرفانی و کلاسیک، همراه با تأملات مدرن، زبان را به ابزاری برای شکل‌دادن به زمان درون‌متنی و تاریخی تبدیل می‌کند. مقاله حاضر با تحلیل نمونه‌هایی از اشعار او، به‌ویژه اشعاری با بن‌مایه‌ی حافظه تاریخی، نقد استبداد و گذر زمان، می‌کوشد نشان دهد که چگونه شاعر، زمان را از یک عنصر صرفاً طبیعی به مفهومی سیاسی‌ـ‌اجتماعی ارتقاء می‌دهد.
کلیدواژه‌ها

  • تاریخ دریافت 10 خرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 03 تیر 1404
  • تاریخ پذیرش 08 تیر 1404