حق حبس یکی از نهادهای حقوقی مهم در قراردادهای معاوضی است که در نظام حقوقی ایران و فقه امامیه، به عنوان ابزاری برای حفظ تعادل و انصاف در روابط قراردادی مورد توجه قرار گرفته است. این حق به دارنده آن این امکان را می‌دهد که از انجام تعهد خود تا زمانی که طرف مقابل به تعهداتش عمل نکند، خودداری نماید.در فقه اسلامی، حق حبس مبتنی بر قواعدی چون لاضرر، تلازم عرفی و وفای به عهد تحلیل شده، در حالی که در حقوق ایران، این حق بیشتر در قالب مواد قانونی مدون (خصوصاً ماده ۳۷۷ قانون مدنی) تجلی یافته است. هدف این پژوهش، مقایسه تطبیقی مبانی نظری، شرایط تحقق و دامنه اعمال حق حبس در فقه امامیه و حقوق مدنی ایران است. این تحقیق به روش تحلیلی-توصیفی با رویکرد تطبیقی انجام شده است و داده‌ها از منابع فقهی و حقوقی معتبر جمع‌آوری گردیده است.نتایج نشان می‌دهد که هرچند میان فقه و حقوق ایران در خصوص اصول بنیادین حق حبس شباهت‌هایی مانند لزوم همزمانی اجرای تعهدات وجود دارد، اما در مبنای مشروعیت، دامنه اعمال، و نحوه اسقاط این حق، اختلافات قابل توجهی مشاهده می‌شود.همچنین، در هر دو نظام نیاز به اصلاحات و به‌روزرسانی‌های قانونی برای پاسخگویی به شرایط نوین اقتصادی و حقوقی مشاهده می‌شود.بنابراین تحلیل تطبیقی این نهاد می‌تواند زمینه‌ساز ارائه راهکارهای مؤثر برای بهبود کارایی حق حبس در نظام حقوقی معاصر ایران باشد.