فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران

فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران

بررسی مسئولیت مدنی پزشکان و غایت اخلاقی حقوق پزشکی در قبال خطاهای درمانی با تأکید بر جراحی زیبایی در حقوق ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
10.30510/pscci.2026.603818.1454
چکیده
مسئولیت مدنی پزشک از مهم‌ترین مباحث حقوق پزشکی معاصر است که در تقاطع فقه اسلامی، حقوق مدنی، حقوق کیفری و اخلاق زیستی قرار دارد. در نظام حقوقی ایران، مواد ۳۱۹ و ۴۹۵ تا ۴۹۷ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲، چارچوب اصلی ضمان پزشک را ترسیم کرده و مسئولیت وی را عمدتاً بر مبنای تقصیر و تعهد به وسیله استوار می‌سازند. با این حال، جراحی زیبایی به دلیل فقدان ضرورت درمانی، اختیاری بودن اقدام بیمار، غیرحیاتی بودن و احتمال جبران‌ناپذیری آسیب، اقتضائات متفاوتی دارد و ضرورت رعایت تعهدات حرفه‌ای پزشک، به‌ویژه تعهد به آگاه‌سازی، در آن اهمیت بیشتری می‌یابد. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع فقهی، حقوقی و تطبیقی، مبانی و ارکان مسئولیت مدنی پزشک، تفاوت جراحی زیبایی با طبابت درمانی و جراحی ترمیمی، و جایگاه رضایت آگاهانه، برائت‌نامه و شیوه‌های جبران خسارت، از جمله دیه، ارش، خسارت مازاد بر دیه و بیمه مسئولیت حرفه‌ای را بررسی می‌کند. همچنین با رویکرد تطبیقی، تجربه حقوق فرانسه و آمریکا در این زمینه تحلیل می‌شود. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که حقوق ایران در تمایزگذاری میان طبابت درمانی و جراحی زیبایی با خلأ تقنینی مواجه است. ازاین‌رو، وضع مقررات اختصاصی، تشدید تعهد آگاه‌سازی، استانداردسازی فرم‌های رضایت و تقویت بیمه اجباری مسئولیت حرفه‌ای، می‌تواند ضمن حمایت مؤثرتر از بیماران، به حفظ امنیت حرفه‌ای پزشکان و ایجاد تعادل میان حقوق طرفین کمک کند.
کلیدواژه‌ها

  • تاریخ دریافت 31 شهریور 1405
  • تاریخ پذیرش 02 آبان 1405