فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران

فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران

شیوه‌های تصدی مقام قضا و ابعاد سیاسی آن در حقوق کیفری ایران و ایالات متحده آمریکا: مطالعه تطبیقی با تأکید بر ایالات ویرجینیا، میسوری و نیوجرسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
اسماعیل سلیمی کوچی
مصطفی فروتن
مهدی هوشیار
گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، واحد شیراز ،دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران
10.30510/pscci.2026.567387.1389
چکیده
دادرسی عادلانه به عنوان یکی از ارکان اساسی حقوق بشر و حاکمیت قانون، نیازمند قضاتی مستقل، بی‌طرف و شایسته بود. شیوه تصدی مقام قضا، به عنوان مکانیسم تعیین‌کننده ورود افراد به منصب قضایی، مستقیماً بر این ویژگی‌ها تأثیر گذاشت و کیفیت عدالت کیفری را شکل داد. ضرورت پژوهش از خلأ مطالعات تطبیقی جامع میان نظام متمرکز ایدئولوژیک ایران و نظام فدرال متنوع ایالات متحده آمریکا با تمرکز بر حقوق کیفری نشأت گرفت، زیرا تفاوت‌های شیوه‌ها چالش‌هایی مانند وابستگی ایدئولوژیک، اطاله دادرسی و سیاسی‌کاری ایجاد کرد. هدف اصلی، بررسی تطبیقی شیوه‌های تصدی قضا و تأثیر آن بر استقلال، بی‌طرفی و شایستگی قضایی بود که اهمیت آن در ارائه پیشنهادهای اصلاحی برای بهبود دادرسی عادلانه نهفته بود. سؤال اصلی این بود که شیوه‌های تصدی قضا در هر نظام چگونه بر دادرسی عادلانه در حقوق کیفری تأثیر گذاشت؟ فرضیه بر ترکیب شایسته‌گرایی با نظارت اخلاقی قوی استوار بود. چارچوب نظری بر پایه اصول بنگلور و مبانی فقهی-ایدئولوژیک ایران و دموکراتیک-حرفه‌ای آمریکا شکل گرفت. روش پژوهش تطبیقی-تحلیلی با رویکرد کتابخانه‌ای بود و تمرکز بر ایالات ویرجینیا، میسوری و نیوجرسی قرار گرفت. یافته‌ها نشان داد که شیوه ایران یکپارچگی اخلاقی را تقویت کرد اما استقلال فردی را محدود ساخت، در حالی که تنوع آمریکایی پاسخگویی را افزایش داد اما سیاسی‌کاری را تهدید کرد؛ طرح میسیوری بهترین تعادل را ارائه داد. نتیجه‌گیری حاکی از ضرورت اصلاحات متقابل و سفارشی‌سازی شیوه‌ها برای دادرسی عادلانه بود.
کلیدواژه‌ها
تصدی مقام قضا
استقلال قضایی
بی‌طرفی
شایستگی حرفه‌ای
دادرسی عادلانه

  • تاریخ دریافت 29 آذر 1404
  • تاریخ بازنگری 05 دی 1404
  • تاریخ پذیرش 01 اردیبهشت 1404