فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران

فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران

سیاست دادگاه قانون اساسی و تحقق دولت قانون محور در ایران و عراق

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
کامل غالب کامل جوذری 1
اسماعیل کشکولیان 2
1 گروه حقوق، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران
2 گروه حقوق، واحد شهرضا، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرضا، ایران.
10.30510/pscci.2025.554777.1353
چکیده
تحقق دولت قانون‌محور از ارکان بنیادین نظام‌های مردم‌سالار به شمار می‌رفت و مستلزم وجود نهادی برای تضمین برتری قانون بود. مسئله این پژوهش آن بود که دادگاه قانون اساسی چه نقشی در تحقق دولت قانون‌محور در نظام‌های ایران و عراق ایفا کرده است. ضرورت تحقیق از آن‌جا ناشی می‌شد که بدون نظارت مؤثر بر قانون‌گذاری و تفسیر قانون اساسی، حاکمیت قانون جنبه عملی نمی‌یافت. هدف پژوهش، تحلیل نظری جایگاه دادگاه قانون اساسی به‌عنوان نماد حاکمیت قانون و تنظیم‌کننده روابط قوا بود. فرضیه این بود که هر اندازه استقلال و اقتدار تفسیری دادگاه قانون اساسی بیشتر می‌بود، تحقق دولت قانون‌محور عینی‌تر می‌گردید. چارچوب نظری بر مبانی اندیشه کلسن و نظریه کنترل قانون اساسی استوار بود و روش پژوهش، توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای بود. یافته‌ها نشان داد که در ایران به‌سبب نبود دادگاه قانون اساسی مستقل و محدودیت صلاحیت شورای نگهبان، تحقق دولت قانون‌محور با چالش همراه بود؛ اما در عراق پس از ۲۰۰۵، دادگاه قانون اساسی با وجود ضعف‌های نهادی، نقشی مؤثرتر در تضمین حاکمیت قانون داشت.
کلیدواژه‌ها
دادگاه قانون اساسی
دولت قانون‌محور
حاکمیت قانون
شورای نگهبان
عراق

  • تاریخ دریافت 29 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 09 آذر 1404
  • تاریخ پذیرش 15 آذر 1404