فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران

فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران

سیاست هیدروپلیتیک ترکیه؛ اهداف و پیامدهای زیست‌محیطی آن در عراق و سوریه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه روابط بین الملل، واحد تهران مرکز، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 گروه مدیریت دانش، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران
3 گروه اندیشه سیاسی و مسائل ایران، واحد تهران مرکز، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
10.30510/pscci.2026.597010.1442
چکیده
رودخانه‌های دجله و فرات به عنوان حوضەهای آبریز و رودخانه‌های فرامرزی از مناطق شرقی ترکیه سرچشمه گرفته در ادامه به سوریه و عراق جاری می‌شوند. ترکیه با استفاده از رویکرد هارمون، این رودخانه‌ها را جزء آب‌های سرزمینی تلقی کرده و سد سازی‌های گسترده موسوم به پروژه آناتولی شرقی (گاپ) را اجرا نموده است. این اقدام سبب کاهش چشم‌گیر کیفی و کمی ورودی آب به همسایه‌های جنوبی شده و آسیب‌های جدی به امنیت زیست‌محیطی عراق و سوریه وارد نموده و در ادامه، پیامدهای سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و امنیتی نامناسبی برای منطقه و دو کشور مذکور به بار آورده است. هیدروپلیتیک ترکیه و پروژه گاپ، تردیدهای اساسی در ارتباط با اهداف ترکیه در منطقه ایجاد نموده است در این راستا، این پژوهش با استفاده از روش تحلیلی- توصیفی و منابع کتابخانه‌ای در پی پاسخ به این سوال است که اهداف هیدروپلیتیک ترکیه چیست و پیامدهای آن بر امنیت زیست‌محیطی عراق و سوریه کدام است؟ یافته‌ها نشان می‌دهد ترکیه علاوه بر توسعه انرژی و اقتصادی و جذب کردها در هویت ملی و ایجاد مشروعیت داخلی، در تلاش برای هیدروژمون شدن در منطقه است. از سوی دیگر اجرای پروژه گاپ پیامدهای زیست‌محیطی نامناسبی از جمله کاهش چشم‌گیر کمی و کیفی آب داشته که آلودگی آب، تهدید سلامت انسانی، نابودی کشاورزی، خشک شدن هورها و باتلاق‌ها، طوفان گرد و غبار، شور شدن خاک، بیابان‌زایی و از بین‌رفتن انواع گونه‌های جانوری و گیاهی را در عراق و سوریه به همراه داشته، که این مسئله توان اثرگذاری بر سایر ابعاد امنیت کشورهای مزبور و منطقه را دارد.
کلیدواژه‌ها

  • تاریخ دریافت 23 مرداد 1405
  • تاریخ بازنگری 28 مرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 31 مرداد 1405