فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران

فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران

تدلیس شخص ثالث در بستر روابط سیاسی و اداری: ارزیابی فقهی و تحلیل آثار حقوقی در نظام حقوقی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه فقه و حقوق، واحد چالوس، دانشگاه آزاد اسلامی، چالوس، ایران
2 گروه حقوق، واحد چالوس، دانشگاه آزاد اسلامی، چالوس، ایران(نویسنده مسئول)
10.30510/pscci.2026.566242.1386
چکیده
پدیده تدلیس شخص ثالث در بستر روابط سیاسی و اداری، وضعیتی را رقم می‌زند که در آن فردی خارج از قرارداد یا رابطه اصلی، با ارائه اطلاعات خلاف واقع، پنهان‌سازی حقیقت یا ایجاد ظاهر فریبنده، اراده یکی از طرفین را منحرف می‌کند و بر تصمیم‌گیری او در حوزه‌های حساس حکمرانی اثر می‌گذارد. مسئله اصلی تحقیق این است که آیا قواعد فقهی از جمله غرور، تسبیب، تغریر و قاعده لاضرر می‌توانند بنیادهای لازم برای تحلیل این نوع تدلیس را در ساختار حقوقی ایران فراهم کنند و در صورت مثبت‌بودن، آثار حقوقی و ضمانت اجراهای مترتب بر آن چیست؛ به‌ویژه در فضای پیچیده روابط اداری که تصمیم‌ها رنگ عمومی دارند و خطای یک فرد می‌تواند دامنه‌ای گسترده پیدا کند. روش تحقیق توصیفی تحلیلی است و با مطالعه کتابخانه‌ای منابع فقهی، قوانین جاری، آرای قضایی و پژوهش‌های تخصصی انجام شده است. ابزارهای مورد استفاده شامل تحلیل قیاسی، بررسی تطبیقی میان مفاهیم فقهی و ساختار اداری ایران و واکاوی مصادیق عملی از تصمیمات اداری و سیاسی است که در آن نقش فریب شخص ثالث قابل ردیابی بوده است. نتایج نشان می‌دهد که فقه امامیه ظرفیت قابل توجهی برای پوشش فریب شخص ثالث در عرصه عمومی دارد و قواعدی مانند غرور و تسبیب می‌توانند مبنای الزام مدنی و حتی اداری قرار گیرند.
کلیدواژه‌ها

  • تاریخ دریافت 23 آذر 1404
  • تاریخ بازنگری 06 دی 1404
  • تاریخ پذیرش 16 دی 1404