فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران

فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران

دولت اسلامی مطلوب بنیادگرایان اسلامی عربستان سعودی: از نظریه اطاعت مطلق تا چالش مشروعیت سیاسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
گروه علوم سیاسی، واحد خرم آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، خرم آباد، ایران
10.30510/pscci.2026.573513.1404
چکیده
عنوان پژوهش حاضر ناظر بر تحلیل الگوی دولت اسلامی مطلوب در اندیشه بنیادگرایان اسلامی عربستان سعودی است؛ الگویی که در آن، دولت نه بر پایه مشارکت سیاسی یا اراده عمومی، بلکه بر اساس قرائتی خاص از شریعت و اصل اطاعت مطلق از حاکم تعریف می‌شود. این رویکرد، دولت اسلامی را نهادی می‌داند که مشروعیت خود را از التزام ظاهری به شریعت و حمایت نهاد دینی رسمی اخذ می‌کند، حتی اگر از پاسخ‌گویی سیاسی و رضایت اجتماعی تهی باشد. بیان مسئله پژوهش معطوف به این پرسش بنیادین است که چگونه نظریه اطاعت مطلق در گفتمان بنیادگرایان سعودی، به‌ویژه در چارچوب فقه سیاسی سلفی، به تضعیف مفهوم مشروعیت سیاسی و ایجاد شکاف میان دولت، جامعه و ارزش‌های معاصر حکمرانی انجامیده است. مسئله اصلی آن است که این الگو تا چه اندازه توان پاسخ‌گویی به تحولات اجتماعی، مطالبات سیاسی و الزامات دولت مدرن را دارد. روش تحقیق در این مقاله، توصیفی-تحلیلی با رویکرد انتقادی است که از طریق تحلیل متون فقهی- سیاسی سلفی، آثار اندیشمندان وابسته به جریان بنیادگرا و اسناد رسمی دینی عربستان سعودی انجام شده است. داده‌ها به شیوه کتابخانه‌ای گردآوری با بهره‌گیری از تحلیل گفتمان بررسی شده‌اند. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که نظریه اطاعت مطلق، اگرچه در کوتاه‌مدت به تثبیت اقتدار سیاسی کمک کرده، اما در بلندمدت موجب بحران مشروعیت، انسداد اصلاحات سیاسی و تعمیق نارضایتی اجتماعی شده است. در پایان، پیشنهاد می‌شود بازخوانی انتقادی فقه سیاسی سلفی، تقویت مفهوم مسئولیت‌پذیری حاکم و بازتعریف رابطه شریعت، دولت و اراده عمومی در دستور کار پژوهش‌های آینده و اصلاحات فکری قرار گیرد
کلیدواژه‌ها

  • تاریخ دریافت 13 بهمن 1404
  • تاریخ پذیرش 25 بهمن 1404