فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران

فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران

تبیین سیاستها و دیدگاه های فقهای شیعه و اهل سنت در خصوص طلاق ناشی از عسر و حرج با نگاهی به حقوق مدنی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری الهیات و معارف اسلامی گرایش فقه و مبانی حقوق اسلامی، گروه حقوق، واحد خمین، دانشگاه آزاد اسلامی، خمین، ایران
2 استاد گروه الهیات و معارف اسلامی، دانشکدة علوم انسانی، واحد ساوه، دانشگاه آزاد اسلامی، ساوه، ایران (نویسنده مسئول)
3 استادیار گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، واحد خمین، دانشگاه آزاد اسلامی، خمین، ایران
10.30510/pscci.2025.498160.1197
چکیده
این مقاله به بررسی مفهوم عسر و حرج در فقه اسلامی و تأثیر آن بر حق طلاق در میان زنان می‌پردازد. هدف از این پژوهش، تبیین دیدگاه‌های فقهای شیعه و اهل سنت در خصوص طلاق ناشی از عسر و حرج و بررسی مصادیق و مبانی فقهی مرتبط با آن است. روش کار به‌صورت تحلیلی-توصیفی انجام شده و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و فقهی معتبر، به جمع‌آوری و تحلیل داده‌ها پرداخته شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که در فقه اسلامی، هرچند حق طلاق به‌طور کلی به مرد اختصاص دارد، اما در شرایطی که زندگی برای زن غیرقابل تحمل می‌شود و مصداق عسر و حرج قرار می‌گیرد، او نیز می‌تواند درخواست طلاق کند. در فقه شیعه، نقش حاکم شرع در اجرای این طلاق برجسته است و این موضوع با استناد به قاعده «لا ضرر» و «لا حرج» توضیح داده می‌شود. در مقابل، در فقه اهل سنت، برخی مذاهب، به‌ویژه مذهب مالکی، به زن اجازه می‌دهند که به‌طور مستقیم از قاضی درخواست طلاق کند. از سوی دیگر، مصادیق عسر و حرج شامل مواردی همچون عدم پرداخت نفقه، بدرفتاری و خشونت، بیماری‌های لاعلاج شوهر و غیبت طولانی شوهر می‌شود. این بررسی نشان می‌دهد که هر دو مکتب فقهی به‌نوعی به مسأله حقوق زنان در شرایط عسر و حرج توجه دارند و تفاوت‌ها و شباهت‌های موجود میان آن‌ها نشان‌دهنده پویایی فقه اسلامی در مواجهه با مسائل خانوادگی است. این تحقیق همچنین پیشنهاداتی برای اصلاح قوانین خانواده بر اساس فقه اسلامی به‌منظور حمایت از زنان در شرایط عسر و حرج ارائه می‌دهد.
کلیدواژه‌ها

  • تاریخ دریافت 16 دی 1403
  • تاریخ بازنگری 18 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 22 تیر 1404