فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران

فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران

زمینه، علل و عوامل اتخاذ استراتژی اعتدال ( میانه گزینی) خواجه نظام الملک طوسی(با نگاهی به مطالعات جدید)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه علوم سیاسی، واحد نیشابور، دانشگاه آزاد اسلامی، نیشابور، ایران
2 استادیار، گروه علوم سیاسی، واحد تهران مرکز، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران(نویسنده مسئول)
3 استادیار، گروه علوم سیاسی، واحد نیشابور، دانشگاه آزاد اسلامی، نیشابور، ایران
10.30510/pscci.2025.493599.1167
چکیده
امپراطوری سلجوقی از سه جانب تهدید می شد:
1- غزان یا صحرانوردان هم کیش و هم تبار سلجوقیان یا به تعبیر رنه گروسه " برادران بیقرار" 2- اسماعیلیان یا باطنیان 3- سنّیان حنفی مذهب
نظام الملک برای جلوگیری از تشتت و تفرقه و به منظور تشیید و تحکیم بنیان امپراطوری و امنیت جامعه، استراتژی اعتدال یا میانه گزینی را در عمل و نظر اتخاذ کرد و کتاب سیاستنامه خود را نیز بر همین مبنا و به همین نیّت نوشت در این پژوهش تلاش می شود که این استراتژی بر اساس مدل ساختارگرایی تحلیل و تبیین شود در دبستان ساختار گرایی هیچ پدیده ای را نمی توان بصورت جداگانه و ذره ای از متن و زمینه پیدایی آن جدا کرد و مورد مطالعه قرار داد. بر اساس این مدل ساختار قبیله ای ، دینی و مذهبی سلجوقیان را بررسی می کنیم به این منظور که با واکاوی ساختارها به توصیف و تشریح آنارشیسم سیاسی و اندیشگی حاکم بر جامعه سلجوقی و رادیکالیسم ناشی از آن، علل و عوامل و اسباب اتخاذ استراتژی اعتدال را تبیین کنیم. مقاله در پی پاسخگویی به این پرسش است که: چگونه استراتژی اعتدال خواجه نظام الملک با مهار رادیکالیسم سیاسی و مذهبی در خدمت امنیت جامعه و اقتدار دولت سلجوقی قرار گرفت؟
نظام الملک برای پیشبرد سیاست " راه میانه" از دو نظریه پرداز نامدار یعنی امام الحرمین جوینی و امام محمد غزالی سود برد. مساهمت این دو اندیشمند بویژه غزالی در فربه ساختن و تقویت نظریۀ میانه گزینی حائز اهمیّت فراوان است.
کلیدواژه‌ها

  • تاریخ دریافت 24 آذر 1403
  • تاریخ پذیرش 13 خرداد 1404