فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران

فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران

بررسی ظرفیت ها و موانع به کارگیری سیاست هوش مصنوعی در انجام معاملات از منظر فقهای امامیه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
نعیم چراغی پور 1
هادی شفیعی ناطق 2
مهناز سلیمی 3
1 دانشجوی دکترای گروه الهیات، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران
2 استادیار گروه الهیات، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران(نویسنده مسئول)
3 استادیار گروه الهیات، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران
10.30510/pscci.2025.516469.1270
چکیده
پیشرفت فناوری و ظهور هوش مصنوعی به عنوان ابزاری نوین در انجام معاملات و تجارت، بستری جدید برای بررسی مسائل شرعی و حقوقی فراهم کرده است. از منظر فقه امامیه، که در جستجوی تطبیق احکام شرعی با تحولات اجتماعی و اقتصادی است، استفاده از هوش مصنوعی در معاملات پرسش‌هایی اساسی را درباره مشروعیت، صحت و حدود این نوع تعاملات مطرح می‌کند. مهم‌ترین چالش‌ها شامل شناسایی نقش عامل هوشمند به عنوان واسطه یا مباشر، بررسی اهلیت طرفین معامله، امکان تحقق قصد و رضا در صورت بهره‌گیری از ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی، و رعایت شروط شرعی مانند غَرر، لاضرر و عدالت در معاملات است. بر اساس دیدگاه‌های فقهی، هوش مصنوعی را می‌توان در حد ابزاری برای تسهیل معاملات و نه به عنوان یک طرف مستقل در معامله پذیرفت، زیرا فاقد شعور و قصد مستقل است. همچنین صحت معاملات به شرط رعایت موازین شرعی مانند نبود ابهام (غَرر) و رعایت شروط عقد مورد تأیید فقهای امامیه است. این مقاله نشان می‌دهد که گرچه استفاده از هوش مصنوعی در معاملات فی‌نفسه حرام نیست، اما لازم است چارچوبی مبتنی بر اصول فقهی برای جلوگیری از انحرافات احتمالی تدوین شود. در نهایت، تطبیق این رویکردها با تحولات فناوری زمینه‌ساز امکان‌پذیری و مشروعت استفاده از هوش مصنوعی در حوزه معاملات خواهد بود.
کلیدواژه‌ها
فقه امامیه
معامله
هوش مصنوعی
صحت معامله

  • تاریخ دریافت 26 دی 1403
  • تاریخ بازنگری 25 اسفند 1403
  • تاریخ پذیرش 11 فروردین 1404