فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران

فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران

تحلیل سیاسی مقایسه و مقارنه و زیبایی شناسی «مضمون روزگار» در ابیات عربی کلیله و دمنه، مرزبان نامه و تاریخ جهانگشای جوینی و مضامین مشترک آن در شعر پارسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مجتبی گلی 1
محمد شریف حسینی 2
عبدالسلام ملازهی 3
1 گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران
2 گروه الهیات و زبان های خارجه، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران(استاد راهنما)
3 دانشجوی دکتری رشته زبان و ادبیات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران
10.30510/pscci.2025.493930.1168
چکیده
اوضاع خراسان و ایران عهد نویسندگان کلیله و دمنه و مرزبان نامه و بخصوص تاریخ جهانگشا دوره رواج بازار تظاهر و ریا، اختلاف و ناامنی و بی عدالتی، مشکلات زیادی را برای مردم بوجود آورده است و آثار شوم و زیانباری در جامعه بر جای گذاشته است که انعکاس آن اوضاع را در آثار ادبی از جمله سه کتاب نثر فنی و مصنوع فارسی، کلیله و دمنه، مرزبان نامه و تاریخ جهانگشای جوینی مشاهده می کنیم با بررسی ابیات عربی به کار رفته در این سه اثر منثور فارسی، متوجه می شویم که الفاظ « دهر؛ لیالی،أیام مصائب، نوائب، خطوب، حدثان، زمان، منون و متعلقات آنها » که به معنی مصیبت ها و گرفتاریهای روزگار می باشد، به کثرت یاد شده است که لازم است این موضوع و ارتباط آن با شاعران و تاثیرش، مورد پژوهش و بررسی قرار گیرد. در بیشتر ابیات عربی، موضوع نکوهش روزگار و دهر، نوعی اعتقاد دوران جاهلیت دیده می شود که روزگار را نابود کننده انسان و حیوان معرفی می کنند. شاعران دوره های بعد از اسلام همین شیوه و اعتقاد را تقلید کرده و روزگار را بیرحم و سنگدل معرفی کرده اند. البته واضح است که نسبت دادن اینگونه صفات به روزگار، از عقاید دوران جاهلیت است، اما شاعران عرب دوره های بعد و همچنین شاعران پارسی گوی بر همین شیوه رفتند و از سنتهای ادبی جاهلی تقلید کرده اند.
کلیدواژه‌ها
ابیات عربی
تاریخ جهانگشا
دهر و روزگار
کلیله و دمنه
مرزبان نامه

  • تاریخ دریافت 12 اسفند 1402
  • تاریخ بازنگری 29 فروردین 1403
  • تاریخ پذیرش 15 اردیبهشت 1403