فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران

فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران

زمان و زمان‌اندیشی در اندیشه سیاسی و شعر اخوان ثالث

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات غنایی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران
2 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران(نویسنده مسئول)
3 استادیار (بازنشسته) گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران
چکیده
مقوله‌ی زمان به عنوان یکی از دغدغه‌های فکری انسان، همواره ذهن آدمی را در دوره‌های گوناگون به خود مشغول ساخته است. زمان از مباحث مهم فلسفی به‌شمار می‌رود که اگرچه حکیمان و متکلّمان فراوانی پیرامون آن اندیشیده و سخن رانده‌اند، امّا هنوز به دلیل پیچیدگی‌ها، تفاوت و تناقضات آرای صاحبنظران پیرامون آن و نیز دامنه‌ی گسترده‌ی آن، نیاز به پژوهش‌های ژرف‌اندیشانه در این زمینه احساس می‌شود. ادبیات یکی از آبشخورهای مهم زمان به‌شمار می‌رود. شاعران و نویسندگان در دوره‌های گوناگون، به فراخور فضای حاکم، از عنصر زمان بهره برده‌اند. اخوان ثالث از جمله شاعران معاصر است که زمان در اشعارش بازتابی گسترده دارد؛ لذا، هدف از انجام پژوهش حاضر که به شیوه‌ی توصیفی-تحلیلی انجام شده، زمان و زمان‌اندیشی در اندیشه و شعراخوان ثالث است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که بطور کلّی زمان در شعر اخوان ثالث، زمان گاه‌شمارانه و لحظه به لحظه و خطی است. وی در پردازش زمان‌های جزئی، بیش از همه از واژه‌ی شب بهره برده است. در زمینه‌ی زمان اسطوره‌ای یا چرخه‌ای، شاعر به چندین مقوله پایبند است: گذشته‌ی درخشان، دیرکردگی، روزمرگی، امید به آینده، میل به نامیرایی و جاودانگی. نقطه‌ی عطف کاربرد زمان در اشعار روایی اوست. وی در سرایش این دست از اشعار سه مقوله‌ی: نظم، تداوم و بسامد را در نظر داشته است. در مجموع در اشعار اخوان، انسانی را می‌بینیم که مقهور زمان است و بیشتر بر آن است تا از حال و آینده به گذشته‌ای بگریزد که برای او یادآور روزهای خوشی است که امید به بازگشت آن دارد.
کلیدواژه‌ها

  • تاریخ دریافت 03 شهریور 1402
  • تاریخ بازنگری 26 خرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 05 آذر 1402