فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران

فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران

بسترهای منازعه‌آمیز تغییر در ایرانِ نیمة دوم سده نوزدهم و اوایل قرن بیستم؛ چگونگی و پیامدها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبائی
2 خوابگاه گلعذاری، دانشگاه علامه طباطبایی
چکیده
ایران در نیمة دوم سدة نوزدهم و اوایل قرن بیستم تحت تأثیر گفتمان‌های جهانی و منطقه‌ای چون؛ ژنتیک و پزشکی، داروینیسم، کمونیسم، ناسیونالیسم و اسلام‌گرایی قرار داست. همة این گفتمان‌ها به‌نوعی در ایران جریان داشته و در دل این گفتمان‌ها و رویارویی ایران با غرب سکسوالیته و زیست‌سیاست در عصر جدید نیز بر این عرصه حکم‌فرما بودند. دورة مذکور چالش‌ها و بسترهای منازعه را میان نمایندگان فکری، حکومتی و عرصة عمومی رقم زده بود که می‌توان به دورة منازعه نیز یاد کرد. در این‌میان، قانون‌خواهی و مشروطیت، سکسوالیته و فهم تمدن از غرب کشمکش‌های طولانی و بی‌پایان را رقم زده بود. هدف اصلی این متن نگاهی به این منازعات سه‌گانه و تبیین الگویی از وضعیت موجود آن دوره است که بعدها نیز در تاریخ معاصر ایران تداوم داشته است. دستیابی به دسته‌بندی و یا الگوهای نظری و تاریخی از شرایط ایران بویژه در این دوره می‌تواند به فهم و نیز چشم‌انداز آینده کمک کند، به‌طوری‌که، پژوهندگان دانشگاهی همانند آنچه که در غرب مرسوم است می‌توانند تعبیرها و الگوهای جدیدی از این دوره‌های تاریخی ایران استخراج کنند که هدف این متن در همین راستا است. نتیجة مطالعات نشان می‌دهد، که در حین آنکه بسیاری از چالش‌ها و متون مختلف مرتبط با آن به‌صورت درهم‌ریخته‌ای در ایران سدة نوزدهم و بیستم وجود دارد، اما دسته‌بندی آنها در الگوهای مختلف و کاربردی قابل دستیابی است. روش تحلیلی در این متن با تکیه بر تحلیل روایت صورت گرفته است که با تکیه بر اسناد و متون و به صورت کیفی انجام شده است.
کلیدواژه‌ها

  • تاریخ دریافت 19 فروردین 1401
  • تاریخ بازنگری 07 خرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 06 تیر 1401