فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران

فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران

بررسی و تحلیل رفتار سیاسی آیت‎الله حاج آقا حسین قمی در دورة رضاشاه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه تاریخ -دانشکده ادبیات و علوم انسانی -دانشگاه تهران
2 کارشناس اسناد- اسناد ریاست جمهوری-تهران-ایران
3 مرکز اسناد انقلاب اسلامی
چکیده
رفتار سیاسی به معنای کنش و واکنش‎هایی که فرد بر مبنای پایگاه طبقاتی‎، اجتماعی و عقیدتی خود در مقابل سیاست‎های رسمی ابراز می کند‎، در این مقاله مورد تأکید است. بررسی رفتار سیاسی مراجع شیعه در برهه‎های مختلف می‎تواند تصویری نسبتاً روشن از اندیشة سیاسی آنان در قبال نهاد سلطنت ارائه دهد. از جملة این مراجع، آیت‎الله حاج‎آقاحسین طباطبایی قمی است که در حوزة کهن مشهد ریاست و زعامت داشت. نفوذ و اعتبار مذهبی وی البته به تهران و بسیاری از مناطق دیگر نیز سرایت کرده بود. بررسی رویارویی کوتاه‎مدت آیت‎الله قمی به عنوان یکی از عالی‏ترین مقام‎های دینی نهاد روحانیت با برخی سیاست‎های پهلوی اول زمینة مناسبی برای مطالعة عکس‎العمل فقیهان در برابر فعالیت‎های سیاسی – فرهنگی این دوره را فراهم خواهد ساخت. این مقاله بر آن است ضمن بررسی اجمالی زندگی تحصیلی آیت‎الله قمی، واکنش‎ها و رفتار سیاسی وی را در قبال سیاست‎های دورة رضاشاه بنمایاند. این نوشتار در پی پاسخ به این پرسش است که آیت‎الله قمی در رفتار سیاسی خود با اساس سلطنت رضاشاه مخالفت داشته یا این که همچون فقهای دورة قاجار رویکردی توأم با احتیاط و دوراندیشی داشته است؛ سلسله‎ای که شاهانش خود را پادشاه شیعه دانسته و بر این مبنا حمایت فقیهان شیعه را با خود داشت. حمایتی که به دو مؤلفة ارشاد و انتقاد شناخته می‎شد. در واقع این بررسی نشان می‎دهد قمی به سنت همیشگی فقهای شیعه، یعنی ارشاد و انتقاد عمل می‎کرد و حتی اعتراض وی به تغییر کلاه پهلوی به شاپو بر مبنای این سنت‎، ملایم بود.
کلیدواژه‌ها

  • تاریخ دریافت 17 فروردین 1401
  • تاریخ بازنگری 13 اردیبهشت 1399
  • تاریخ پذیرش 02 تیر 1401