یکی از عوامل مؤثر در شکل‌گیری و استمرار جریان‌های سیاسی در یک کشور، وجود چارچوب فکریِ لازم است که بر اساس این چارچوب، ابعاد مختلف حیات اجتماعی از سوی آن جریان تعریف و ترسیم می‌گردد. به عبارت دیگر مسائلی از قبیل شیوه‌ی اداره‌ی بهتر جامعه‌ی انسانی، اولویت‌های مهم حیات اجتماعی که بایستی در برنامه‌ریزی‌ها مورد توجه قرار گیرد، خصوصیات مدیران ارشد جامعه، مبنای تصمیم‌گیری‌ها و جهت‌گیری‌های کلی نظام سیاسی و مسائلی از این قبیل، افرادی را در یک گروه، حلقه و یا جریان خاصی قرار می‌دهد. این عبارت به مفهوم ارتباط وثیق بین جریان فکری و جریان‌های سیاسی است.
هر جریان سیاسی، مبتنی بر یک عقیده و ایدئولوژی است که از سوی کنشگران و رهبران آن ارائه می‌شود و پیروان این جریان‌ها نیز از آن اطاعت می‌کنند و زمینه‌ی لازم را جهت گسترش آن به دست می‌دهند. به گونه‌ای که گاهی اوقات ترکیب این سه امر ـ ایدئولوژی، رهبران و پیروان ـ منجر به شکل‌گیری یک جنبش اجتماعی می‌شود. اساس هر جریان و جنبشی به اعتقادات پیروان و رهبران آن بستگی کامل دارد و ایدئولوژی به عنوان مبنای انسجام جنبش‌ها و جریان‌ها عمل می‌کند و اهداف آن‌ها را تعریف می‌کند.
در تاریخ ایران از انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی، جریان‌های سیاسی مختلفی به وجود آمده‌اند که در این مقاله به چارچوب فکری هر یک از این جریانها با استفاده از روش توصیفی تحلیلی اشاره می‌شود.